Tandpasta met fluoride of zonder: waar moet je echt bang voor zijn?

‘Zonder fluoride’ op een tube wordt gepresenteerd als een voordeel — zoals ‘zonder parabenen’ of ‘zonder ggo’s’. De paradox is dat fluoride het enige ingrediënt in tandpasta is waarvan het nut met tientallen jaren en duizenden onderzoeken is bewezen. Waar komt die angst dan vandaan?

Kort gezegd: fluoride in tandpasta versterkt glazuur en verlaagt het risico op cariës — het is de belangrijkste bijdrage van tandpasta aan gezonde tanden. De angst komt voort uit verwarring tussen een dosis voor cariëspreventie en industriële vergiftigingen. Tandpasta zonder fluoride is in zeldzame gevallen zinvol — en die keuze kun je het best met je tandarts maken.

Zo werkt het

Tandglazuur is het mineraal hydroxyapatiet. Zuren uit voedsel en bacteriële tandplak onttrekken er voortdurend mineralen aan; speeksel brengt ze terug. Cariës begint wanneer het verlies wint.

Fluoride (Sodium Fluoride, Sodium Monofluorophosphate, aminefluoriden in de ingrediëntenlijst) mengt zich in deze strijd aan de kant van de tand: het wordt opgenomen in het glazuur en verandert hydroxyapatiet in fluorapatiet — een mineraal dat duidelijk beter bestand is tegen zuren. Het helpt ook bij de remineralisatie van beginnende schade. Werkzame concentraties: 1350–1500 ppm voor volwassenen, ongeveer 1000 ppm voor kinderen (het aantal ppm staat op de tube).

De angst komt voort uit de echte toxiciteit van fluoride bij hoge doses — maar de schaal wordt verward: voor een acute vergiftiging zou een volwassene meerdere tubes tandpasta in één keer moeten opeten. Fluorose (vlekken op het glazuur) is een risico voor kinderen die tandpasta doorslikken — daarom zijn er kinderdoseringen en gebruik je een erwtgrote hoeveelheid. Er bestaat een goed alternatief zonder fluoride — tandpasta met nano-hydroxyapatiet — maar die kost meer en heeft een minder uitgebreide wetenschappelijke onderbouwing.

Kies tandpasta met fluoride als

• je cariës wilt voorkomen met iets dat werkt — dit is het;
• je kraanwater niet gefluorideerd is — veel regio’s zijn dat niet, en gebotteld of gefilterd water ook niet (controleer het lokaal);
• snoep en koffie regelmatig in je voeding voorkomen.

Zonder fluoride is zinvol als

• je tandarts fluorose heeft vastgesteld — je hebt al een teveel aan fluoride;
• het water in jouw regio van nature te veel fluoride bevat (zeldzaam — controleer het);
• je bewust voor tandpasta met hydroxyapatiet kiest en niet alleen voor ‘zonder chemie’.

Veelgemaakte fout. Je mond lang en grondig met water spoelen direct na het poetsen. Fluoride heeft contacttijd met het glazuur nodig: tandartsen adviseren de tandpasta uit te spugen en helemaal niet te spoelen, of hooguit één slok water te gebruiken. Vijftien seconden gewoonte spoelt de helft van het nut van de tandpasta door de afvoer.

Leuk weetje: het effect van fluoride werd ontdekt door ‘gevlekte tanden’ te bestuderen in plaatsen met van nature gefluorideerd water: de vlekken waren er, maar cariës bijna niet. Uit die observatie groeide de moderne preventie.